Znana jest w Polsce jako OWPS (Obserwacja, Wyrażanie Uczucia, Potrzeba, Sformułowanie Prośby), a na świecie jako Porozumienie bez Przemocy (Nonviolent Communication – NVC).
To stworzony przez Marshalla Rosenberga model komunikacji, który rewolucjonizuje sposób, w jaki wchodzimy w interakcje z innymi.
Jego celem jest budowanie relacji opartych na empatii i wzajemnym szacunku, nawet w sytuacjach potencjalnie konfliktowych. Zamiast uciekać się do ocen, krytyki czy żądań, NVC uczy nas, jak wyrażać siebie w sposób szczery i klarowny, jednocześnie słuchając innych z głębokim zrozumieniem.
Poniższy artykuł przedstawia szczegółowe omówienie każdego z czterech kroków, wzbogacone o praktyczne wskazówki i przykłady, które pomogą Ci wdrożyć tę metodę w codziennym życiu.
Krok Pierwszy: OBSERWACJA (O)
Definicja i Cel:
Obserwacja to pierwszy i fundamentalny krok, polegający na opisaniu konkretnego zachowania lub sytuacji, która na nas wpłynęła. Celem jest przedstawienie faktów w sposób obiektywny, tak jakby zarejestrowała to kamera wideo. Bez dodawania własnych interpretacji, osądów, uogólnień czy oskarżeń. Stworzenie wspólnej, neutralnej płaszczyzny faktów jest kluczowe, aby druga osoba mogła poczuć, że nie jest atakowana i była bardziej otwarta na dalszą rozmowę.
Kluczowe Zasady:
– Trzymaj się faktów: Opisuj to, co widzisz i słyszysz. Unikaj słów nacechowanych oceną (np. „leniwy”, „nieodpowiedzialny”).
– Unikaj uogólnień: Słowa takie jak „zawsze”, „nigdy”, „znowu”, „ciągle” są sygnałem oceny, a nie faktycznej obserwacji. Rzadko kiedy coś dzieje się „zawsze” lub „nigdy”.
– Bądź konkretny: Podaj czas, miejsce i dokładny opis zachowania. Im bardziej precyzyjna obserwacja, tym mniejsze pole do nieporozumień.
– Oddzielaj obserwację od interpretacji: Świadomie rozróżniaj to, co się wydarzyło, od historii, którą sobie na ten temat opowiadasz.
Przykłady: „Dobrze” vs „Źle”
Sytuacja: Współpracownik spóźnia się na spotkania
– Źle (Ocena/Interpretacja): „Znowu się spóźniasz, jesteś totalnie niepoważny.”
– Dobrze (Obserwacja): „Zauważyłem, że na trzy ostatnie spotkania projektowe przyszedłeś dziesięć minut po czasie.”
Sytuacja: Szef krytykuje Twoją pracę
– Źle (Ocena/Interpretacja): „On się na mnie uwziął i ciągle mnie krytykuje.”
– Dobrze (Obserwacja): „Podczas dzisiejszej prezentacji powiedziałeś, że mój raport jest 'niekompletny’ i 'mało profesjonalny’.”
Krok Drugi: Wyrażanie UCZUCIA (W)
Definicja i Cel:
Kolejnym krokiem jest wyrażenie uczuć, jakie ta sytuacja w nas wywołała. Celem jest wzięcie odpowiedzialności za własne emocje i pokazanie drugiej osobie naszego wewnętrznego stanu w sposób autentyczny. Ujawnienie uczuć buduje most empatii i pomaga rozmówcy zrozumieć, jaki wpływ miało na nas jego zachowanie, bez obwiniania go za nasze emocje.
Kluczowe Zasady:
– Mów o sobie: Używaj komunikatu „Ja”. Zamiast „Wkurzasz mnie”, powiedz „Czuję złość”.
– Odróżniaj uczucia prawdziwe od rzekomych: „Uczucia rzekome” to tak naprawdę myśli i interpretacje, które ukrywają ocenę zachowania drugiej osoby. Często zawierają słowa „że”, „jakby”, „jak”. Prawdziwe uczucia to nazwy stanów emocjonalnych.
– Bądź szczery i precyzyjny: Zamiast ogólnikowego „czuję się źle”, spróbuj nazwać emocję dokładniej: „czuję smutek”, „czuję rozczarowanie”, „czuję niepokój”.
Przykłady „Dobrze” vs „Źle”
Sytuacja: Ktoś przerywa Ci w trakcie wypowiedzi
– Źle (Uczucie rzekome/Ocena): „Czuję, że mnie nie szanujesz i ignorujesz to, co mówię.”
– Dobrze (Prawdziwe uczucie): „Czuję irytację i zniechęcenie.”
Lista przykładowych uczuć prawdziwych:
– Gdy potrzeby są zaspokojone: radość, spokój, szczęście, ulga, wdzięczność, nadzieja, inspiracja, zaciekawienie, ożywienie, duma.
– Gdy potrzeby nie są zaspokojone: smutek, złość, strach, niepokój, rozczarowanie, irytacja, frustracja, bezradność, wstyd, poczucie winy, samotność, zmęczenie.
Krok Trzeci: POTRZEBY (P)
Definicja i Cel:
Ten krok łączy nasze uczucia z uniwersalnymi, głębokimi potrzebami lub wartościami, które za nimi stoją. Celem jest uświadomienie sobie i zakomunikowanie, co jest dla nas w danej chwili naprawdę ważne. Według NVC, nasze uczucia są sygnałem informującym o tym, czy nasze potrzeby są zaspokojone, czy nie. Złość czy smutek wskazują na niezaspokojone potrzeby, a radość i spokój na te zaspokojone. Mówienie o potrzebach, a nie o konkretnych strategiach ich zaspokojenia, pozwala uniknąć konfliktu i znaleźć wspólne rozwiązania.
Kluczowe Zasady:
– Skup się na uniwersalnych wartościach: Potrzeby to abstrakcyjne idee wspólne wszystkim ludziom, np. potrzeba bezpieczeństwa, zaufania, szacunku, bliskości, autonomii, zrozumienia.
– Odróżniaj potrzeby od strategii: Strategia to konkretne działanie, które ma zaspokoić potrzebę. „Chcę, żebyś mnie przytulił” to strategia. Potrzeba, która za nią stoi, to np. bliskość, wsparcie lub pocieszenie. Skupienie się na potrzebie otwiera pole do znalezienia wielu różnych strategii.
– Weź odpowiedzialność za swoje potrzeby: To nie inni ludzie są odpowiedzialni za zaspokajanie naszych potrzeb, choć mogą nam w tym pomóc. To my jesteśmy odpowiedzialni za ich identyfikację i komunikację.
Przykłady „Dobrze” vs „Źle”:
Sytuacja: Partner spędza wieczór, patrząc w telefon
– Źle (Strategia/Oczekiwanie): „…ponieważ chcę, żebyś wreszcie ze mną porozmawiał.”
– Dobrze (Uniwersalna potrzeba): „…ponieważ bardzo potrzebuję naszej bliskości i kontaktu.”
Krok Czwarty: Sformułowanie PROŚBY (S)
Definicja i Cel:
Ostatnim krokiem jest sformułowanie konkretnej, pozytywnej i możliwej do wykonania prośby. Celem jest zaproponowanie działania, które mogłoby wzbogacić nasze życie i pomóc zaspokoić zidentyfikowaną wcześniej potrzebę. Kluczowe jest, aby była to autentyczna prośba, a nie ukryte żądanie. Różnica polega na naszej gotowości do usłyszenia odpowiedzi „nie” i kontynuowania dialogu w poszukiwaniu innego rozwiązania.
Kluczowe Zasady:
– Formułuj prośbę w języku pozytywnym: Mów o tym, co chcesz, aby się wydarzyło, a nie o tym, czego nie chcesz. Zamiast „Nie spóźniaj się”, powiedz „Czy byłbyś skłonny przychodzić na nasze spotkania punktualnie?”.
– Bądź konkretny i precyzyjny: Unikaj ogólników. Zamiast „Chciałbym, żebyś bardziej mnie wspierał”, sprecyzuj: „Czy mógłbyś dziś wieczorem wysłuchać mnie przez 15 minut, kiedy opowiem Ci o moim dniu?”.
– Upewnij się, że jest to prośba, a nie żądanie: Zadaj sobie pytanie: „Co zrobię, jeśli usłyszę 'nie’?”. Jeśli Twoją reakcją będzie złość, krytyka lub kara, oznacza to, że formułujesz żądanie. Prawdziwa prośba pozostawia drugiej osobie wolność wyboru.
– Dwa rodzaje próśb: Możesz poprosić o konkretne działanie („Czy byłbyś skłonny wynieść śmieci?”) lub o kontakt/informację zwrotną, aby sprawdzić zrozumienie („Czy mógłbyś mi powiedzieć, co usłyszałeś, abym miał pewność, że wyraziłem się jasno?”).
Przykłady „Dobrze” vs „Źle”:
Sytuacja: Chcesz zrozumieć perspektywę drugiej osoby
– Źle (Żądanie/Ogólnik): „Powiedz mi wreszcie, o co ci chodzi.”
– Dobrze (Konkretna, pozytywna prośba): „Czy zechciałbyś mi powiedzieć, co myślisz o mojej propozycji?”
Co dalej ??
Połączenie wszystkich czterech kroków tworzy pełny, asertywny i empatyczny komunikat.
Sytuacja: Twój partner obiecał zadzwonić po ważnym spotkaniu, ale tego nie zrobił.
– Komunikat oparty na osądzie: „Znowu o mnie zapomniałeś! Jesteś taki samolubny. W ogóle ci na mnie nie zależy. Nawet nie potrafisz wykonać jednego telefonu!”
– Komunikat OWPS:
– (O) Kiedy umówiliśmy się, że zadzwonisz do mnie po swoim spotkaniu o 17:00, a ja do
wieczora nie dostałem od Ciebie wiadomości,
– (W) poczułem duży niepokój i smutek,
– (P) ponieważ potrzebuję zaufania i pewności, że jesteś bezpieczny,
– (S) dlatego, czy byłbyś skłonny wysłać mi krótkiego SMS-a następnym razem, gdyby coś
Ci wypadło i nie mógłbyś zadzwonić o umówionej porze? Stosowanie metody OWPS wymaga praktyki i zmiany nawyków komunikacyjnych. To nie jest magiczna formuła, która rozwiązuje wszystkie problemy, ale potężne narzędzie, które pozwala budować głębszy kontakt z samym sobą i z innymi, przekształcając potencjalne konflikty w okazję do wzajemnego zrozumienia i wzbogacenia relacji.
